FAQ

Hoe spoor ik architectuurarchieven op ? / algemeen

1. LITERATUUR

  • Architectuurarchieven in Vlaanderen, een publicatie van het CVAa, schetst een beeld van het architectuurarchieflandschap in Vlaanderen en geeft een overzicht van de diverse bewaarplaatsen van architectuurarchieven. Dit boek is evenwel een stand van zaken (anno 2006) en geen definitieve meting, maar het kan zeker een handig hulpmiddel vormen bij het begin van een onderzoek. Het boek is gratis te downloaden op de website van het CVAa.
  • Tracht zoveel mogelijk referenties in de literatuur op te sporen en raadpleeg scripties, artikels of boeken om verdere aanwijzingen te vinden.

Behalve deze referentiewerken en bibliotheekcatalogi zijn er nog hulpmiddelen om informatie over een architect en zijn of haar archief op te sporen

2. DATABANK VIOE
Via de online inventaris van het bouwkundig erfgoed kan je op zoek gaan naar eventuele realisaties van de betreffende architect. Je kan er onder meer op ‘persoon’ zoeken.
In de gebouwenfiches zijn telkens verwijzingen naar literatuur (en archieven) opgenomen.

3. ODIS
ODIS, een onderzoeksdatabank met informatie over intermediaire structuren in Vlaanderen 19e-20e eeuw, bevat onder meer steekkaarten van architecten. Via de zoekfunctie kan je nagaan of er een steekkaart van de architect die je zoekt, werd aangemaakt. De steekkaarten bevatten referenties naar literatuur en eventueel ook archieven. In sommige gevallen is een archieffiche aan de steekkaart toegevoegd, waar meer gedetailleerd (een onderdeel van) het archief besproken wordt

4. ARCHIEFBANK VLAANDEREN
In deze database van private archieven is een aantal architectuurarchieven geregistreerd. Je kan zoeken op de naam van de architect om na te kijken of er al dan niet archief geregistreerd is. Als je enkel het trefwoord ‘architectuur’ invoert in de zoekformulier ‘Gericht zoeken’, krijg je een overzicht van alle architectuurarchieven die in deze databank geregistreerd zijn.

5. ARCHITECTENREPERTORIUM VAN HET STADSARCHIEF OOSTENDE
Het Stadsarchief Oostende vult stelselmatig een repertorium aan met namen van architecten die ze in hun archieven terugvinden. Het gaat daarbij niet alleen om ‘Oostendse’ architecten. Het repertorium is vooral interessant om relaties met familieleden en organisaties te achterhalen en om referenties van lokale literatuur te vinden.
Kijk in de linker navigatiekolom bij ‘Biografieën’ > ‘Architecten’

6. DATABANK ORDE VAN ARCHITECTEN - VLAAMSE RAAD
Via de website van de Orde van Architecten kan je actieve (en dus bij de Orde aangesloten) architecten terugvinden. In de adressendatabank van de Orde van Architecten kan je bijgevolg ook nakijken of er eventueel familieleden van de betreffende architect actief zijn (zelfde naam, zelfde stad), om via hen navraag te doen naar het gezochte archief.

Klik in de rechter navigatiekolom op ‘Lijst’ > klik op ‘Lijst van architecten raadplegen’

7. DATABANK MET ARCHITECTUURARCHIEVEN VAN DE FRANSTALIGE GEMEENSCHAP
Deze databank, de Guide des Sources d’archives d’architectes et d’architecture XIXe et XXe siècles en Communauté française de Belgique, geeft een overzicht van architectuurarchieven bewaard in instellingen van de Franstalige gemeenschap en biedt verschillende zoekmogelijkheden.

8. ONDERWIJSINSTELLINGEN
Indien uit bovenstaande bronnen blijkt dat de architect les heeft gevolgd of gegeven op Sint-Lucas Gent, de Academie voor Schone Kunsten in Gent of Brussel, of aan La Cambre, raadpleeg dan de monografieën over de respectievelijke onderwijsinstellingen. Deze monografieën bevatten informatie over leven en werk van hun oud-leerlingen en docenten:
Van de Perre, Dirk. Op de grens van twee werelden. Gent, 2003.

Viaene, Patrick, ‘Selectie van architecten die aan de Gentse Academie studeerden of doceerden 1751-2001’, in Bailliu, Eric; Bosschem, Johan; Cardon, Cathy e.a., 250 jaar Architecten Academie Gent, Hogeschool Gent, Gent, 2001, pp. 110-111.

Midant, Jean-Paul (red.), Académie de Bruxelles. Deux siècles d’architecture, Archives d’Architecture Moderne Editions, Brussel, 1989.

Culot, Maurice; Delevoy, Robert-L, Van Loo, Anne, La Cambre. 1928-1978, Archives d’ Architecture Moderne Editions, Brussel, 1979.
Deze monografie bevat biografische informatie over de directeurs van het instituut, o.a. Leon Stynen en Henry van de Velde.

De archieven van onderwijsinstellingen zelf zijn niet altijd even gemakkelijk te raadplegen. Toch kan ook een secretariaatsarchief met bijvoorbeeld fiches van de architecten die er zich inschreven, nuttige informatie bevatten. Enkele voorbeelden :
- Het secretariaat van de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Brussel heeft 19e- en 20e-eeuwse inschrijvingsfiches, die alfabetisch geordend zitten op naam van de ingeschreven student. Vaak is de plaats van herkomst en het jaar van inschrijving erbij genoteerd. Dit stukje archief kan dus bijvoorbeeld de bevestiging geven dat de gezochte architect aan de Academie gestudeerd heeft. Ook kan de plaats van herkomst een aanknopingspunt vormen om geografisch verder te zoeken.
- Het archief van de Sint-Lucasschool te Gent wordt momenteel geïnventariseerd in het KADOC-K.U.Leuven, Het bevat niet alleen archieven die met het eigenlijke onderwijs te maken hadden, maar soms ook archief van de architectuurpraktijk van er lesgevende architecten, zoals Stéphan Mortier.
- De Academie van Antwerpen (nu deel van Artesis Hogeschool Antwerpen) heeft ‘personeelsdossiers’ van architecten die er doceerden.

9. ARCHITECTUURARCHIEF VAN DE PROVINCIE ANTWERPEN
Het APA beschikt over een collectie die archieven met betrekking tot de architectuurgeschiedenis van de provincie Antwerpen sinds 1800 omvat. Momenteel telt de collectie meer dan zestig archieven. Van de meeste archieven is een inventaris beschikbaar.

De collectie (of althans de stand van zaken in 2004) wordt uitgebreider beschreven in:
Laureys, Dirk (red.), Bouwen in Beeld. De collectie van het Architectuurarchief van de Provincie Antwerpen, Brepols, Turnhout, 2004.

10. ARCHIVES D’ ARCHITECTRURE MODERNE
Deze instelling verzamelt sinds het einde van de jaren 1960 architectuurarchieven. Haar collectie bevat voornamelijk archieven van architecten actief in de regio Brussel sinds de 19e eeuw.
Een overzicht van hun collecties werd gepubliceerd in twee delen :
-Culot, Maurice en Van Loo, Anne (red.), Musée des archives d’ Architecture Moderne : collections, Archives d’Architecture Moderne Editions, Brussel, 1986
-Culot, Maurice ; Hennaut, Eric en Liesens, Liliane (red.), Catalogue des collections. Tome II, Archives d’ Architecture Moderne Editions, Brussel, 1999

11. ARCHIEFINSTELLINGEN OP BASIS VAN MAATSCHAPPELIJK-FILOSOFISCHE STROMINGEN EN CULTURELE THEMA-ARCHIEVEN
Het KACOC-K.U.Leuven, het Amsab-Instituut voor Sociale Geschiedenis, het Liberaal Archief en het Archief en Documentatiecentrum van het Vlaams Nationalisme ontsluiten respectievelijk het katholieke, socialistische, liberale en Vlaams-nationale historische erfgoed in Vlaanderen. Deze archieven hebben ruimte voor het opnemen van architectuurarchieven die ontstaan zijn binnen de maatschappelijk-filosofische context die ze documenteren.
Het KADOC-K.U.Leuven besteedt bij de collectievorming bijzondere aandacht aan architectuur- en atelierarchieven. Enkele voorbeelden: Marc Dessauvage, Joris Helleputte, het atelier Bressers-Blanchaert en Jan Wouters.
In het Amsab-ISG wordt onder andere een deel van het archief van Fernand Brunfaut bewaard en enkele archieven van sociale huisvestingsmaatschappijen.

Ook culturele thema-archieven kunnen soms architectuurarchief bewaren. Het AMVC-Letterenhuis, thema-archief voor literair erfgoed, beschikt bijvoorbeeld over enkele bescheiden met betrekking tot architectuur. Zo bewaren ze onder meer affiches van architectuurtentoonstellingen en foto’s en documentatie van enkele architecten zoals Huib Hoste en Flor Van Reeth.

De besproken archieven zijn ook ontsloten via www.archiefbank.be

12. CENTRUM VLAAMSE ARCHITECTUURARCHIEVEN
Het CVAa houdt een database bij van de architecten en de bewaarplaatsen van hun archief. Mogelijke ingevulde velden zijn: opleiding, geboorte- en sterftedatum, literatuur, werknotities… Op termijn zal al deze informatie via www.odis.be beschikbaar gemaakt worden, maar sommige fiches zijn nog te rudimentair om al te publiceren. Indien je de gezochte architect niet via de andere bovenstaande kanalen terugvindt, kan je dus altijd nog even verifiëren of het CVAa intussen al geen indicaties genoteerd heeft in deze interne database. Soms kan het om nog niet geverifieerde aanwijzingen gaan, die we naar aanleiding van een concrete vraag van een onderzoeker of geïnteresseerde kunnen doorgeven of verder uitzoeken. Contacteer ons.

13. GOOGLE
Een zoekoperatie op Google kan soms ook nog extra aanwijzingen opleveren (bijvoorbeeld via genealogische sites).

14. TELEFOONGIDS

Denk er steeds aan dat nabestaanden zich niet altijd bewust zijn van het belang van ‘oud papier’ op de zolder.
Indien je via hen interessant archief op het spoor komt en er vragen opduiken met betrekking tot materiële bewaring, kan je altijd doorverwijzen naar het CVAa voor advies. Ook indien deze nabestaanden op zoek zijn naar een andere bewaarplaats voor het architectuurarchief in hun bezit, kan het CVAa als bemiddelaar optreden.

 

Terug